مؤسسه ی جهادی، پس از موفقیت خود در نشر کتاب های «دغدغه های فرهنگی» و «انسان 250ساله» و «بصیرت و استقامت»، کتاب جدید خود را در نمایشگاه، رونمایی کرد:
«صهبای اردوی جهادی»
از اسمش تابلوست که راجع به چیست..
در فصل چهارم کتاب، 80قطعه عکس کمتر منتشر شده و منتشر نشده ی حضرت آقا در مناطق محروم آمده است. بروید حالش را ببرید.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: کسی که اهل بیت را دوست داشته باشد و محبّت ما در قلبش جا گرفته باشد ، چشمه های حکمت بر زبانش جاری می شود.
(بحارالانوار، ج27،ص90)
شاید زمان اصلی ای که باید این یادداشت را می نوشتم، همان ایام جشنواره ی فجر سالی بود که «جدایی نادر از سیمین» تولید شده بود. امّا از بس دست دست کردم که به الان رسید..
بدون مقدمه. در جدایی، دو خانواده به تصویر کشیده می شود که یکی شان دینی است، امّا در سطح رعایت فقهی مانده است. و از لحاظ سطح اجتماعی زندگی هم، زندگی فقیرانه ای دارند. آن یکی خانواده، یک خانواده ی مدرن است، مردش در بانک کار میکند. وضع زندگیشان متوسط رو به بالاست. خانواده ی دوم به آن صورت دین را قبول ندارد و دوست دارد «اخلاقی» زندگی کند. منتها اخلاق منهای دین.
در یادداشت های قبل گفتم که پایین ترین سطح زندگی دینی فقه است و بالاترینش اخلاق.
در فیلم، تقریباً همه ی شخصیت ها یکبار مورد امتحان قرار میگیرند. مرد خانواده ی مدرن، عاقبت مجبور به دروغ میشود. مادرش نیز. معلم دخترش نیز. دخترش نیز. همسرش نیز به نوع دیگری، در یک آزمون رد میشود. مرد خانواده ی فقیر نیز پایش میلغزد. دختر خانواده ی فقیر، و راضیه -زن خانواده ی فقیر- عاقبت در امتحان رد نمیشوند. یعنی راضیه، همان عقاید حداقلی «دینی اش» عاقبت امر مانع، لغزش اش میشود. ولی زندگی حداکثری اخلاقی منهای دین، در هنگام بحران به هیچ درد خانواده ی مدرن نمیخورد و باز پایش میلغزد.
در یکی دو جای فیلم نیز پای شوهر راضیه میلغزد و این به دلیل این است که زیاد، خودش پایبند فقه نیست. امّا همسرش که به فقه پایبندی دارد،جلویش را میگیرد از لغزش.
از این جهت فیلم جدایی به نظرم فیلم مبارکی است، در بیان حرفی که نه علما، و نه هنرمندان مذهبی نتوانسته بودند به این دقت و هنر نشان دهند...
گفتند: در هشتصد کلمه، مقالکی بیاور. و درماندهشدم که چهگونه ممکن است! -تا اینجا به حسب کانتر نرمافزار وُرد، 28واژه نوشتهام!، یعنی چیزی نزدیک به 4درصد از متن مقالک را!
در این یادداشت، چند روایت از کتاب شریف «الغیبة» اثر کاتب نُعمانی، با موضوع دوران غیبت و ظهور، نقل خواهد شد و در پایان هر روایت، به فراخور موضوع، به قدر یکیدو خط، توضیحاتی در پرانتز عرض خواهم کرد.
-پیشتر هم بگویم که: کاتب نعمانی، از بزرگان محدثین شیعهی امامیه میباشد و در حوالی سال 300هجریقمری متولّد شد. و این نزدیکیِ تاریخِ روایتگری به دوران غیبت صغرای حضرت حجت(عج)، بر اهمیّت کتاب الغیبة ایشان میافزاید. تا جایی که حتّا بعضی از اقوال ضعیف معتقدند که کتاب، مورد قبول لفظی حضرت نیز واقع شده است. والله اعلم.-
مقدمهچینی تا همینجا کافی است. برویم سراغ اصل مطلب:
الف)فرمود: و اسلام غریبانه آغاز شد و باز همانگونه که شروع شده، غریب خواهد گشت؛ و خوشا به حال غریبان! –پرسیدند: یعنیچه؟ فرمودند: دعوتکنندهی ما، دعوت نوینی را سرخواهد داد. چنانکه رسول خدا(ص). (یعنی: دین خدا آنقدر انحراف پیدا کرده که دعوت مهدوی را دعوت به دینی جدید خواهیم پنداشت.)
ب)و فرمود: چون قائم ما(عج) ظهور کند، با جهلِ مردم، شدیدتر از آنچه پیامبر(ص) با آن برخورد کرد، برخورد میکند. پرسیدند: چنینچیزی چهطور ممکن است؟ فرمود: وقتی پیامبر به سوی مردم رفت، آنها بتهای سنگی و چوبی میپرستیدند؛ امّا وقتی قائم به سوی مردم بیاید، «جملگی» کتاب خدا را تأویل میکنند و بر او با آن احتجاج میکنند. و موج دادگستری او چنانکه گرما و سرما نفوذ میکنند، به درون خانهها راه خواهد یافت. (به عنوان مثال زنده: اگر ما رباخواری را تأویل دینی کنیم و معاملههای رباآلوده و ناسالم خود را به نام اسم «عقود دینی» انجام دهیم و نان حاصل از این گونه معاملات را بخوریم، هیچ بعید نیست که علیه صاحبالامر نیز قیام نماییم. پناه بر خدا از جاهلیتِ مرکّبِ مدرن!)
ج)و داریم که: مردم سیزده شهر و طایفه با حضرتش به جنگ در میآیند: مکّه، مدینه، شام، بصره، دشت میسان، کُردها، اعراب،... و ری! (اقوام مختلف! به گوش و به هوش! تضمینی نیست که ما جلوی حضرت نایستیم. و این که فرمودهاند 13طایفه، به معنای عدم وجود طایفههای دیگر نیست.)
د)و ایضاً: هنگامی که پرچم حق برافراشته میشود، اهل مشرق و مغرب آن را لعنت خواهند کرد. به خاطر آنچه که مردم پیش از خروج او از خاندانش میبینند. (امام خمینی گفت: شما خودتان را اصلاح کنید، مملکتتان اصلاح خواهد شد. آیتالله بهجت گفت: شما خودتان را اصلاح کنید، به تدریج جهان اصلاح خواهد شد. سید جمال اسدآبادی گفت: الاسلام محجوبٌ بالمسلمین! و پناه بر خدا از این که عاقبت معلوم شود مایهی بیدینی و کاهلبودن عدهای در دین، خود ما بودهایم..)
ه)و: وقتی او بیاید، بسیاری از کسانی که خود را اهل این امر میدانستهاند، از این امر خارج خواهند شد و خیلیهایی که به نظر، خورشیدپَرست و ماهپرست میآمدهاند، داخل امر خواهند شد. (قابل توجه خودم که همیشهی خدا، قضاوتم در مورد افراد را بر مبنای ظاهرشان قرار میدهم و مثل نقل و نبات..)
و): و خدا شرم ندارد از عذاب امّتی که به امامی غیر منصوب از جانب خدا، اعتقاد داشته باشد، اگر چه آن امّت در اعمال خود نیکوکار و پارسا باشد، و شرم دارد از عذابکردن امّتی که معتقد به امامی از جانب خداست، حتّا اگر در اعمال خود، ستمگر و گناهکار باشد. (یعنی ولایت اهلبیت(ع) بر عابد بودن، اولویت دارد و همچنین میشود استنباط کرد که: از نظر اسلام، اگر احیاناً در جوامع غیر مسلمان، بعضی از فضایل اخلاقی، بیش از جوامع مسلمان، رواج دارد، این، دلیلی بر بالاتر بودن آنها نیست.)
ز)و امام به حالتی میآید که کسی بیعتی به گردن او ندارد... (تابع هیچ سرزمینی نیست. پاسپورت، شناسنامه، کارتملّی، مدرک حوزوی و دانشگاهی، کارت بسیج، پایانخدمت، کارت بیمه، حساب بانکی، فیش حقوقی، کارت بازرگانی و... ندارد. و لذا اینها نشانهی کمال نیستند. چرا که اگر بودند، حجّت خدا پیشاپیش در دریافت اینها اقدام کرده بود..- متأسفانه نسل ما روز به روز، آنقدر در این اعتباریات گم و گور میشود و زندگیش را به این چیزها وابسته میکنند که دیگر کمکم رسماً یادش رفته که: انّ اکرمکم عند الله اتقیکم.)
ح)در زمانِ غیبتِ پنجمین نسل از فرزندانِ هفتمین امام، شما را به خدا، مواظب باشید که دینتان را از شما نگیرند. (و استادی گفت: سختترین ریاضتهای آخرالزمان، دینداری است.)
ط)پرسیدند: آیا دوران فترتی خواهد آمد که در آن، مسلمانان، امام خویش را نشناسند؟ فرمود: چنین گفته شود. پرسیدند: آنوقت ما چهکنیم؟ فرمود: چون چنین شود به همان امر نخستین بیاویزید و همان را که بر آنید بهدست داشته باشید تا عاقبت، کار بر شما روشن شود. (فترت یعنی دورانی که اماممان را نبینیم./به نظرم، نسخهی پیچیدهشده در حدیث، شیعیان را به اضطرار خواهد رساند و در جاهایی دیگر دیدم که ما تا مضطر نشویم، امامِ حاضرمان، ظهور نخواهد کرد./ شاید منظور چنین باشد. خدا میداند.)
ی) ...و هرگاه چنان حالتی بر شما آمد، از آنچه که دارید جدا نشوید تا وضع بر شما روشن گردد.. (یعنی نروید طرف مکاتبی که نه پدر و مادرشان مشخص است و نه اسلامی هستند و بعید به نظر میآید که اسلامی شوند. – و هرگاه کسی گفت سمت کفر نروید، بدترین جواب را به او بدهید: خب! تو میگی چی کار کنم آخه؟...)
ک) ...پس هیچکس از آن سرگردانی رهایی نمییابد، مگر آن که به دعایی همچون «غریق» دست نیایش بردارد... (غریق، دعاییست که در مفاتیحالجنان جناب آشیخ عباس قمی هم نقل شده است: یا الله یا رحمن یا رحیم یا مقلب القلوب ثبت قلبی علی دینک -الی آخر- این دعا را قدیمیها در مساجد، بعد از نمازهایشان میخواندند./و باید ضجّه زد به درگاه خدا برای نجات از فتنههای آخرالزّمان)
ل) :و شیعه در بین خود اختلاف خواهد کرد و بعضی، بر بعضی دیگر آب دهان میاندازند و بعضی به کفر بعض دیگر شهادت خواهند داد و عدهای عدهی دیگر را لعن و نفرین کنند. (و دیدیم که چگونه بر سر یک انتخابات زپرتی، آبروی مسلمانی خویش را بردیم و رهبرمان را به اندازهی چندین سال پیر کردیم و مسلمانان بیرون از مرزها را که دلشان به جمهوریاسلامی خوش بود را لرزاندیم؛ شرم باد چپ و راست مملکت را!)
م) و نزدیکترین حالت این جماعت بهخدا، هنگامی است که حجت خدا را نیابند و از دید آنها در پرده باشد و جایگاه او را ندانند و در عین حال، آگاهی و باور داشته باشند که میثاق خدایی باطل نخواهد شد. پس در آن حالت، شبانهروز در انتظار فرج باشید. (یعنی حالا!)
ن) :صاحب این امر را با یوسف(ع) شباهتی است: خداوند کارش را یک شبه اصلاح خواهد کرد. (و استادی میگفت امدادهای الاهی، دقیقهی 90ی میباشد.)
س): مردم در دینشان(دینداریشان) گرفتار و مبتلا میشوند، شبیه طلا که برای خالصشدن، گرفتار آتش کوره میشود. سپس اینگونه خالص میشوید. (به قولِ بیوتن امیرخانی: البلاءللولاء)
ع) ...شیعیان غربال خواهند شد و بیشتر، نُخاله از غربال خارج خواهد شد... (خدا رحم کند!)
ف) ...شبیه زنبور عسل باشید. پرندگان آن را ناتوان و کوچک میشمارند. امّا اگر میدانستند در اندرونیش(کندو) چه برکتی نهفته است، هرگز با او چنین رفتاری نمیکردند. با مردم به زبانها و جسمهای خویش حشر و نشر داشتهباشید. ولی با دلهای خویش از آنها دوری کنید. (در احادیث، زنبور عسل، در چندین جا به عنوان الگوی مسلمین معرفی شده و این جای مطالعات زیادی دارد./ به قول آیتالله امجد: با مردم بجوشید، ولی از آنها رنگنگیرید..)
ص) ...همانا خدا هرگز مؤمنان را از بلای دنیا و تلخکامیهای آن در امان نداشته است، و به عوض، آنها را از اهوال قیامت در امان داشته است .. (بلاهای دنیا که چنین رنجورمان میدارد، وای به حال قیامتمان، اگر دست شفاعت مولا(ع) نباشد..)
ق)و: ارادهی خدا جز بر این نیست که در موردِ ظهور، خلافِ وقت تعیینشده توسط تعیینکنندگان وقت را محقّق سازد. (یعنی کمترین مشکلی که خوابنمایان ظهور، ایجاد میکنند به تأخیر انداختن ظهور است.)
به رسم زیبای قدیمیان در پایان مجالس: و عجّل اللّهمّ فی فرج مولانا صاحب الزّمان.
(پ.ن: راویان و سلسلهی راویان احادیث، نزد نویسندهی مطلب، موجود میباشد که به علّت اطالهی کلام، ذکر نشد.)
انگار که به لطف خدا، قدمی را که امام برداشت، توسط حضرت آقا دارد کامل میشود...
بسیج جهان اسلام..
سلام. مثل بقیه ی دفعه ها که می آیم مشهد، این بار هم به کافی نت روبروی باب الجواد آمدم و از طرف همه ی رفقا سلامی میدهم به صاحب ایران. تمام خیابان های اطراف حرم به شعاع چندین کیلومتر، از ازدحام جمعیت عزاداران بسته شده است. از همه رنگ و همه زبان و لهجه ای آمده اند. و من چه بگویم در توصیف فضا؟
از آقا میخواهم که رهبر را مدد کند و زیر سایه ی پرچم سبز حرمش او را بر اشرار داخلی و خارجی پیروز کند. و از فتنه های زمانه مصونش دارد.
از آقا میخواهم بحرینی ها را نجات دهد و آل سعود را ریشه کن کند و سوریه را بهبود دهد و یمن را شیعی کند و مصر را اسلامی کند و اسرائیل را از بین ببرد و امریکا و انگلیس را سوسک کند و...
از آقا میخواهم که مردم مان را از نان حرامی که ارز و سکه سر سفره ی مردم می نهند و از نجاساتی که ماهواره و تلوزیون و مطبوعات به خورد مردم میدهند و از بداخلاقی هایی که همه ی مان را آلوده کرده نجات دهد و به پسران مان، غیرت و به دخترانمان، عفت ارزانی دارد..
از آقا شفای مرضاء و ادای دین مقروضین و.. میخواهم.
از آقا شهادت میخواهم.
از آقا نجات می خواهم. و برکت و بصیرت و تقوا و حضور و عاقبت خیر و رضوان و رهایی از نکبت. و...
و در ضمن ریشه ی خناس های دانشگاه... را بخشکاند...
و اللهم عجل لولیک الفرج...
***
هر روز در سکوت خیابان دور دست
روی ردیف نازکی از سیم می نشست
وقتی کبوتران حرم چرخ می زدند
یک بغض کهنه توی گلو داشت میشکست
ابری سپید از سر گلدسته می پرید
جمع کبوتران خوش آواز خود پرست
آنها که فکر دانه اند و آب اند و این حرم
جایی که هرچقدر بخواهند دانه هست
آنها برای حاجتشان بال می زنند
اصالا یکی به عشق تو آقا پریده است؟
رعدی زد آسمان و ترک خورد ناگهان
از غصه کلاغ , کلاغی که عاشق است
ابر سپید چرخی زد و تکه پاره شد
هرجا کبوتری به زمین رفت و بال بست
باران گرفت , بغض خدا هم شکسته بود
اما کلاغ روی همان ارتفاع پست
آهسته گفت : من که کبوتر نمی شوم
اما دلم به دیدن گلدسته ات خوش است
(محمد صادق چناری)
بسم الله...
پیش نوشت: این یادداشت، سوای از بقیه ی یادداشت ها میباشد...
1. به قول «لنی» توی «خداحافظ گاری کوپر»، نسل ما به یک جَنگ اساسی نیاز داره، تا آدم شیم و یه عالممون کشته بشیم....
2. کاری به سیاست و کثافت کاری های حاشیه ش ندارم. به اقتصاد و گندکاری های اقتصادیون نیز. از جنگ هم خوشم نمیاد. امّا وقتی پای جهاد وسط بیاد، از خدا میخوام که بهم توفیق بده که تا آخر خط، وسط میدون بمونم. و لذا گر تنها راه جهاد، جنگ باشه، عشق است جنگ را...
3. به نظرم در کشور باید الآن دو کار را انجام داد: 1)صدر تا ذیل «مسئولین اقتصادی» و «مالی چی» را ریخت توی دریا. 2)تا آخرش پای همه چیز بایستد و اگر راه نجات را در جنگ میبیند، وارد جنگ شود.
4.«تافلر» در «موج سوم»، شدیداً غرب را از «بسته شدن تنگه ی هرمز» و « به هم ریختن وضع عربستان» میترساند. و هر دوی اینها در تخصص های ایرانیان میگنجد. راستی، یک سوم نفت جهان از تنگه ی هرمز میگذرد. و در صورت بسته شدن آن، صعود قیمت نفت، یک حال اساسی میدهد به جنبش وال استریت و...
5. ما بمب اتم را دوست نداریم. ولی اگر اسرائیل اینها از آن دارند، به نظرم ما هم باید داشته باشیم. ما با مردم جهان دوستیم. فقط اسرائیل است که با مردمش هم سر ستیز داریم. لذا به نظرم حتا بد نیست یک مقدار بمب اتم بسازیم مخصوص تست کردن قوای تکنولوژیکی و این که اسرائیل را یک حال اساسی بهش بدهیم.
6. نیک ترین عاقبت ما در خلد برین رقم میخورد و نیک ترین عاقبت دشمنان اسلام، در امریکن دریم ( american dream ). ما اگر دنیایمان به خطر بیفتد، به عاقبت نیکمان نزدیک تر خواهیم شد، امّا در عوض راحت تر خواهیم توانست عاقبت نیک انسان غربی را لجن مال کنیم.
7. آی که چقدر دنیا برایمان تنگ آمده و به عوض تن به مذلت دادن، دوست داریم کربلایی شدن را... صلّی الله علیک یا اباعبدالله...
1- از آقای پناهیان گاهی زیاد خوشم نمی آید. دلایل شخصی خودم را دارم. شب هشتم محرم 88 امّا قضیه فرق میکند. آن شب ایشان در مراسم عزاداری بیت رهبری سخنران بودند و من ظهر روز بعدش به طور اتفاقی از تلویزیون سخنرانی شان را گوش کردم و عاقبت 7-8 بار اقلّاً به ایشان «ای والله» و دست مریزاد گفتم.
2-آن شب ایشان گریزی به فتنه ی 88 زدند و راهکاری را پیشنهاد کردند، البته من مضموناً میگویم...: اگر این فتنه بخواهد جمع شود، ما که خود را پیرو حسین(ع) میدانیم باید حسینی عمل کنیم. امام حسین(ع) در رذالت سپاه مقابل شک نداشت. امّا برای این که رذالتشان تا ابد به همه ثابت شود، علی اصغرش را هم به میدان برد. تیری که حرمله ی علیه اللّعنة به گلوی علی اصغر زد، یک تیر ساده نبود. تیری بود که باعث شد سپاه عمر سعد، رذالت خود را کاملاً ثابت کند و بعدها کسی در تاریخ پیدا نشود که در ناحق بودنشان شک پیدا کند. لذا برای رفع فتنه، تا علی اصغرها به میدان نیایند، کار درست نمیشود....
3- و چند روز بعدش عاشورای 88 بود و شد آنچه که شد و دیدیم آنچه را که دیدیم و چه بسا آن چیزها که ندیدیم... و به فاصله ی 4روز 9دی پیش آمد انقلاب خمینی کبیر، برای سالیان دراز بیمه شد...
4-سخنرانی را میتوانید از این لینک دانلود کنید. به حجم 12 مگابایت./ در ضمن مداحی به یاد ماندنی حاج منصور ارضی در آن شب -با قصیده ی زیبایی که خواند- را نیز با حجم 4مگابایت از اینجا میتوانید دانلود کنید.
اهل کرم بناست اگر طردمان کنند
ما را در این حسینیه مهمان نمی کنند...
1- گفتیم که فقه حداقل های زندگی را مشخص می کند. خطوط قرمز باید و نباید را. لذا زندگی فقهی هدف نهایی ما نیست. فقه آغاز زندگی دینی ماست. و اگر در جایی از رساله مسئله ای را دیدید و به نظرتان آمد که «خب! این که بی ادبی محسوب میشود!» و... جواب این است که این کف روابط در زندگی دینی است. یعنی در بدترین شرایط، انسان باید چنین رابطه ای را داشته باشد.
2-و لذا اگر می بینید که عمده ی توصیه ی اهل بیت (ع) و علما، به ما این است که «انجام واجبات و ترک محرمات» شاید، اینگونه قابل برداشت باشد که هنوز، حتّا به زندگی فقهی هم نرسیده ایم. «زندگی فقهی»ای که گفتیم «آغاز زندگی دینی» ماست. یا وَیلَنا!
2-استنباط فقهی شیعی، از 4 منبع صورت میگیرد: قرآن، سنت (قول و فعل و تصدیق معصوم(ع))، عقل، اجماع. البته منابع دیگری هم هستند که جزئی، و قابل جای گذاری در ذیل دسته بندی4گانه ی مطرح شده میباشند: شهرت و سیره و...
سه تای اوّلی (قرآن و سنّت و عقل) را تقریباً می دانید چیست. اجماع هم یعنی اینکه اگر جمیع فقها سر یک مسئله به اتفاق نظر رسیدند، آن مسئله ان شاءالله درست است. زیرا معتقدیم که حضرت صاحب الامر(عج) بر ما نظارت همیشه گی دارند و در بین فقهای ما حضور دارند و بر امرشان نظارت میکنند. البته باید گفت که اجماع در فقه شیعه دارای وزن کمی میباشد و بیشترین وزن با قرآن و سنت و عقل می باشد. لکن فقهای اهل تسنن، اجماع را بیشتر قبول دارند. البته نه با استدلال اهل تشیع.
3-زندگی فقهی آغاز زندگی اخلاقی است. یعنی اخلاق بدون فقه کاری از دستش بر نمی آید. و این بحث که جدیداً در فضاهای منوّرالفکری مذهبی و غیر مذهبی مطرح می شود که: اخلاق گرا باشید (و البته عمدتاً در بحث ها، اخلاق گرا بودن را در مقابل دین گرا بودن مطرح میکنند) از بیخ یک موضوع کاریکاتوری و بیهوده است. در یکی از یادداشتهای بعدی، این موضوع را با «نگاهی نو به فیلم جدایی نادر از سیمین» مطرح خواهیم کرد.
5-گفتیم که تجلی فقه، رساله های عملیّه است. رساله ی یکی از مراجع عظام تقلید را باز نمایید. من رساله ی مرحوم امام(ره) را باز میکنم. رساله ی امام -البته چاپ قبل از انقلابش- 507صفحه است.از 507صفحه، حدود 270صفحه اش مربوط به احکام سه باب فقهی می باشد: طهارت و صلاة و صوم. و باقی صفحات، اختصاص دارد به 50و چند باب فقهی دیگر. به نظرم این یعنی که فقه ما در طول تاریخ، رشد کاریکاتور گونه ای داشته است. البته، نمی شود منکر زحمات فقها و زعمای شیعه در عصر غیبت شد. و قصد بی احترامی نیز نیست. دلایل زیادی را میتوان برای این رشد کاریکاتوری نام برد. در این جا قصد، تبیین مسئله است.
6-از دلایلی که می توان برای رشد کاریکاتوری نام ببریم، این است که حکومت، تازه فقط 33 سال است که در دست فقیه است. و همچنین این که وقتی، حاکمین جور، فقها را به حاشیه میراندند، بسیار طبیعی بود که در بلند مدت، بخش عبادیات و معاملات فردی فقه رشد چشمگیر داشته باشد و عبادیات و معاملات جمعی به خاطر دور بودن از عامّه ی اجتماع و قدرت اجرای عمومی احکام، به حاشیه رانده شوند. به عنوان یک مثال جالب اینکه:در میان احکام نماز نیز، به احکام نماز جمعه که یک عبادت جمعی است، بسیار کم پرداخته شده و در کتاب «تبصرةالمتعلّمین» علامه حلّی(ره) که به قرآن الفقها مشهور است، علامه، وقتی به بخش نماز جمعه میرسد با یک حالت نااُمیدی اشاره میکند که این احکام مربوط به وقتی است که «اگر یک وقتی نماز جمعه برگزار بشود...»
7-و یادی کنیم از شهید ثانی(ره) که برای بقای فقه شیعی، با خون خودش مسائل فقهی را روی دیوار زندان نوشت، تا سینه به سینه، بعد از او منتقل شود و به ما برسد...
8-و فقه به ما نرسیده که اینگونه با آن برخورد کنیم.
